Uçurum'daki baş karakter Mateo Viento'nun uçurum kenarındaki duruşu, romanın tamamını geriye saran bir zaman tüneli gibi işliyor; bu yapıyı seçmenizde, Franco döneminin tarihi katmanlarını bireysel vicdanla nasıl iç içe geçirdiniz?
SK: Mateo'nun karar anlarını geçmişin köklerine bağlamak, Franco'nun gölgesindeki ulusal travmayı bireysel bir vicdan sorgusuna dönüştürdü; her geri dönüş, bombalanmış köylerden grev dumanına, suskunluğun zincirlerini kıran ve bugünlere ulaşan güçlü bir yankıyı yarattı zihnimde. Bu yapı, tarihi sadece arka plan olmaktan çıkarıp, karakterlerin iç dünyasında yaşayan bir güç haline getiriyor; Mateo'nun ayakları altındaki kayalar gibi, geçmişin karar taşları bugünün gerçekliklerini de şekillendiriyor. Böylece roman, lineer bir anlatıdan kurtulup, duygusal bir labirent oldu; okur, karakterlerin yolculuğuna eşlik ederken, aslında kendi tarihini de bu anlatı tünelinde yeniden keşfediyor.
Romanınızda Cantabrico Denizi'nin köpüren dalgaları, martı çığlıkları ve Cudillero'nun kayalıkları adeta canlı tanıklar gibi; bu doğal unsurları, Mateo'nun iç fırtınasıyla nasıl rezonansa soktunuz ve bu durum, hikâyenin evrenselliğini sizce nasıl pekiştirdi?
SK: Doğa, Uçurum'da en az benim kadar aktif, bana kıyasla sadece daha sessiz ama derinlikli bir anlatıcı. Cudillero'nun kayalıklarını seçmem, coğrafyanın kaderi nasıl belirlediğini vurgulamak içindi; bu unsurlar, hikâyeyi alışılagelmiş yerel bir trajediden, baskı altındaki her coğrafyanın ortak zihin sancısına dönüştürüyor. Rüzgârın yüzü kesmesi gibi, doğa da hikayede okura dokunuyor, duyguları somutlaştırıp sınırları aşan bir empati köprüsü kuruyor.
Uçurum'da baskı rejimlerinin altında ezilen bireylerin iç çatışmaları, dönemsel yönetimlerin meydan okumalarından maden grevlerine uzanan gerçek olaylarla zenginleşiyor; tarihi gerçeklik ile kurgusal özgürlüğü nasıl dengelediniz?
SK: Tarihi gerçeklik, romanımın omurgası; halkın direnişi ya da Hunosa grevleri gibi olayları ödünç alarak, baskının evrensel dilini gerçeklikle anlatmak istedim, ama kurguyla bunları Mateo'nun kişisel yaralarına dönüştürdüm. Roman boyunca dengede kaldım diyebilirim, doğruluktan ödün vermeden hayal gücünü serbest bıraktım; böylece okur, sadece tarihi öğrenmekle ya da hatırlamakla kalmayıp, o dönemin ruhunu, korkuyla nefes alan bir ulusun çığlığını şu an yaşıyormuşçasına hissedebilsin istedim. Bu yaklaşım, romanı tek düze bir kurgu olmaktan veya bir tür belgesel anlatısından çıkartıp, yaşayan bir vicdan manifestosuna çevirdi zaten. Böyle olmasından da çok mutluyum.
Karanlığın
Gölgesinde Kıvılcımlar:
Suskunluğun Zincirlerini Kırmak
Mateo'nun öğretmenlik mesleği, roman boyunca direnişin bir metaforu olarak öne çıkıyor; eğitim ve aydınlanmanın, Franco gibi rejimlerde nasıl bir güç haline geldiğini düşünüyorsunuz?
SK: Öğretmenlik, Mateo karakteri için bir kalkan; kelimelerle silahlanan bir direniş, çünkü hepimiz biliriz ki baskı rejimleri en çok aydınlanmış zihinlerden korkar, tıpkı Cumhuriyet dualarının kiliselerde okunduğu 1930'lar İspanya’sında olduğu gibi. Eğitim ve eğitilmek, tarih boyunca tohum ekmek gibi olmuştur; sokaktaki etkin grevler gibi, eğitim de sınıf duvarlarını aşarak toplumu dönüştürmüş, Mateo'nun öğrencileri üzerinden yaptığı gibi, insanlığa bir çeşit miras bırakıyor. Diğer taraftan, Uçurum’daki öğretmenlik teması, bireysel kurtuluşu kolektif bir uyanışa bağlıyor, okura da kendi yaşamını ve suskunluğunu sorgulatıyor.
Romanınızda uçurtmalar, buruşuk gazete kupürleri ve percebes gibi semboller, kaybın ve umudun izlerini taşıyor; bu sembolleri seçerken, duygusal katmanları nasıl şekillendirdiniz?
SK: Uçurtmalar, özgürlüğün yarım kalmış uçuşunu, gazete kupürleri unutulmuş isimleri, percebes ise denizin inatçılığını simgeliyor. Romanda işaret ettiğim detayların her biri, farklı bir kaybı ve bazen de kaybediş olgusunu bir bütün olarak elle tutulur kılmaya çalışıyor. Sembolleri hikâyenin akışına doğalca yerleştirdiğimi düşünüyorum; hepsi ayrı ayrı, anlatının duygusal ritmini yavaşlatmadan derinlik kattılar, sizin de fark ettiğiniz şekilde Mateo'nun cebindeki percebes gibi, umudu son ana kadar canlı tutuyor.
Uçurum'un finali, bir karar anı gibi değil de sanki bir çeşit yankı gibi. Bu yankılanmayı, bilinçli mi tercih ettiniz ve edebiyatta bu tür sonların okuyucuyu nasıl dönüştürdüğünü düşünüyorsunuz?
SK:
Evet, duygusal yankı tercihim elbette bilinçli; çünkü hayat nadiren net sonlar
sunar, Mateo'nun yankısı okuru kendi yorumuyla yüzleştirip, ilhamıma vesilen
olan Zweig'in umutsuzluğuna karşı aktif umudu vurguluyor. Açık uçlu ya da
‘hayata paralel’ sonlar, iyi romanları pasif bir tüketimden aktif bir diyaloğa
çevirir; Mateo'nun eşiği gibi, okuru da kendi uçurumundan bakmaya yakınlaştırır.
Tüm bu hareketler, dönüşümü güdüler, edebiyatın insana kattığı güçlü nüveleri işlevsel
hale getirir. Ve bu sayede, okuru hikâyenin canlı tanığı yapar.
Vicdanın Derin Boşlukları: Tarihin Ortak Çığlığı
Romanınızda Luarca'nın beyaz evleri ve La Boca’nın renkli sokakları, yas ve isyanın sahneleri; mekanları çeşitli duygusal yüklerle doldururken, coğrafyanın edebiyattaki rolünü nasıl tanımlıyorsunuz?
SK: Mekanlar, sanatın tüm dallarında sessiz karakterlerdir, edebiyatta ise daha sık ana karakter gibi okurla göz göze gelir; Luarca'nın evleri yas tutar, Rosario’nun pansiyonu aile olur, San Pedro kilisesi vicdan sorgusunu haykırır, çünkü bence anlatıya masa kuran mekanlar, hikayelerin olmazsa olmazlarıdır.
Uçurum'da korkunun kokusu ve direnişin tadı, çağlar boyu aynı kalıyor diyorsunuz; bu tespitinizi çağdaş edebiyatta bir çeşit sorumluluk olarak görüyor musunuz?
SK: Güzel bir soru. Korku ve direniş, insanlığın değişmez damarları; edebiyat, bunları kaydederek geleceğe miras bırakır, sorumluluk burada yatar, Lorca'nın "susmak en ağır zincir" dizesinde yaptığı gibi. Çağdaş kalemler, bu tatları taze tutmalı; yoksa tarih tekerrür eder, Franco'dan günümüze uzanan gölgeler gibi, karanlıklar devam eder. Sanat ve Edebiyat daima yapıcı sorumluluklar inşa eder, bu yeni bir şey değil, tarih boyunca hep böyle süregelmiştir.
Umudun Yeniden Doğuşu: Karanlığı Yırtan Direniş
Uçurum'un senfonik yapısı, Mateo'nun ailesinden Hovhannes'e onlarca hayatı bir araya getiriyor; bu çok sesliliği, tek bir roman çatısı altında nasıl armonize ettiniz?
SK: Çok seslilik, hayatın kendisi; armonide, Mateo'nun hikayesi hepsine orkestra şefi oldu, annesinin solan nefesinden babasının maden çığlığına kadar, uyumlu bir örgü ve dizilim var. Böyle çok sesli anlatılar, edebiyatın bireyselden kolektife taşınmasını da kolaylaştırıyor, toplumsal yaraları iyileştiriyor, Zweig'in pes etmesinin karşısına geçip bakan Livaneli'nin umudu geniş kitlelere yaymayı istemesi gibi
Uçurum'un Türk ve Dünya Edebiyatındaki Yeri: Bir Direniş Alegorisi
Serhat Kaya’nın Uçurum’u, Türk edebiyatının derin damarlarında yankılanan o tanıdık iç sesi, Sabahattin Ali’nin suskunlukla örülü monologlarını andırırken, Zülfü Livaneli’nin insana, vicdana ve yarına duyduğu o sarsılmaz hümanist inancı da kucaklıyor. Yazar, bu iki büyük mirası alıp kendi damarlarında yeniden yoğuruyor; öyle ki, ilham aldığı kaynaklar onun anlatısında bambaşka bir tınıya, keskin ve özgün bir soluğa kavuşuyor. Romanı okurken sayfalar arasında Orhan Kemal’in alın teriyle yoğrulmuş emekçi yüzlerini, maden ocaklarının boğucu dumanında soluyan işçileri; Yaşar Kemal’in destansı doğa betimlemelerini, Çukurova’nın kavurucu sıcağını ve yabanıl toprağını hatırladım. Ama Serhat Kaya, Asturias’ın kayalık uçurumlarında, rüzgârın yüzü yaladığı o ıssız kenarda, hepsinden ayrı bir ses, bambaşka bir soluk yakalıyor. Türk gerçekçiliğini, evrensel bir alegoriye, insan ruhunun en çıplak hâline dönüştürüyor.
Uçurum, politik bir alegorinin sınırlarını zorlarken aynı zamanda bireysel vicdanın sessiz zaferini, en derin suskunlukların içinden doğan bir direniş manifestosunu anlatıyor. Franco’nun gölgesinde dağılan aileler, sürgün yollarında yitip giden umutlar, kırılan ama yine de dimdik ayakta kalan insanlar üzerinden, yazar her coğrafyanın, her dönemin ortak acısını, ortak iradesini dile getiriyor. Bu roman, Türk edebiyatını dünya sahnesine taşıyan özel bir köprü; suskunluğun, yalnızlığın ve yine de vazgeçmemenin evrensel dili. Yazar, söyleşilerinde hep o mütevazı duruşunu korudu; ne romanının ağırlığını ne de kendi emeğinin izini fazla öne çıkardı. Ama biz okuyucular olarak susamayız, çünkü Uçurum, kalıcı olmayı hak eden, zamanın süzgecinden geçip klasikler arasındaki yerini alacak kadar güçlü, dokunaklı ve sahici bir eser olmuş. Serhat Kaya’yı, böylesine yalın bir dille böylesine derin bir roman armağan ettiği için içtenlikle kutlarken, kalemine, yüreğine ve bu cesur anlatıya sağlık diyor, başarılar diliyoruz.
✎Röportaj:
Çiğdem AKAGÜZ - Güzellik Nokta
